
Muzikantë dhe traditë
Fotografia është riprodhuar nga një botim i viteve 1990. Sipas atribuzioneve të akademikut, Prof. Vasil Tole, kjo është e vetmja fotografi që kemi deri më sot e atribuitur Bilbil Vlorës.
Një udhëtim në jetën, artin dhe kujtesën muzikore të një prej emrave të trashëgimisë shqiptare.
Zbuloni historinë
Ky arkiv synon të mbledhë dhe të ruajë dokumente, fotografi, regjistrime dhe dëshmi që ndihmojnë të rindërtohet me kujdes jeta dhe veprimtaria e Bilbil Vlorës.
Sipas materialit biografik të publikuar nga ODEA – Akademia e Artit dhe Trashëgimisë, Bilbil Cenko lindi më 10 tetor 1889 në Gjirokastër, nga Abdyl dhe Sine. Ai mësoi të luante gërnetën nga i ati dhe, rreth moshës 15-vjeçare, e zotëronte instrumentin me virtuozitet. Talenti i tij u vu re nga tregtarë nga Janina, të cilët e ftuan të luante atje me muzikantë të tjerë, kundrejt pagesës.
Materiali i ODEA-s përmend gjithashtu se në vitin 1897 grupit të sazeve iu bashkuan dy muzikantë nga Delvina dhe se Abdyl punoi me ta për rreth gjashtë muaj në Stamboll. Në vitin 1905, familja u vendos në Gjirokastër, ku qëndroi rreth dhjetë vjet. Rreth viteve 1914–1916, ajo u shpërngul përfundimisht në Vlorë. Në vitin 1922, Bilbili nisi një periudhë aktiviteti të dendur me saze të përbëra kryesisht nga familjarë: Bilbili në gërnetë, Asimi në violinë dhe Rakipi në llautë.
Pas një dasme në Kaninë, sazet e tij fituan pëlqimin e publikut dhe u bënë pjesë e jetës muzikore të qytetit. Në vitin 1925, grupi doli jashtë Vlorës për të luajtur në Berat. Gjatë kësaj periudhe përmenden edhe bashkëpunimet me sazet e Riza Meko-përmetarit, i njohur gjithashtu si Riza Berati.
ODEA e vlerëson Bilbil Vlorën si një nga reformuesit kryesorë të këngës qytetare vlonjate me saze dhe si autor të strukturimit të “Kabasë labçe-labërishte” me gërnetë. Regjistrimet e tij diskografike u realizuan kryesisht pranë kompanisë Columbia dhe përfshinin repertor nga Vlora dhe rajone të tjera shqiptare, ndër to Tirana, Korça, Përmeti, Berati dhe Myzeqeja.
Burimi biografik: ODEA – Akademia e Artit dhe Trashëgimisë, “Bilbil Vlora”.
Një hapësirë për instrumentet, repertorin, interpretimet dhe regjistrimet që mbajnë gjallë kujtesën muzikore.
Regjistrimet diskografike të Bilbilit u realizuan kryesisht pranë kompanisë Columbia. Në këtë arkiv do të shtohen fotografitë e disqeve, etiketat, numrat e katalogut dhe materialet zanore që do të dokumentohen.
Sipas ODEA-s, repertori i regjistruar përfshinte muzikë popullore nga Tirana, Korça, Përmeti, Berati, Myzeqeja dhe zona të tjera shqiptare. Ndër materialet e përzgjedhura nga ODEA është “Vallja e Napolonit”, interpretuar nga sazet e Bilbil Vlorës dhe Riza Beratit.
Një fragment prej 7,5 sekondash nga regjistrimi origjinal i Bilbil Vlorës, i përdorur si hyrje muzikore e arkivit.
Video e krijuar si rindërtim pamor, e shoqëruar me regjistrimin origjinal të Bilbil Vlorës në klarinetë. Audioja historike ruhet e dallueshme nga pamjet e krijuara me inteligjencë artificiale.
Në prill 2017, kompozitori dhe etnomuzikologu Prof. Vasil Tole prezantoi veprën “EP” për orkestër simfonike, të interpretuar nga Orkestra e RTSH-së nën drejtimin e dirigjentit Eno Koço. Sipas artikullit të RTV Klan, motivi i veprës u mbështet në rrënjët e tingujve shqiptarë dhe, në mënyrë të veçantë, te tingulli i klarinetës së Bilbil Vlora, klarinetistit të njohur të viteve 1920. Titulli “EP” është shkurtim i fjalës “Epos”. Kjo dëshmi dokumenton se trashëgimia muzikore e Bilbil Vlorës ka shërbyer edhe si frymëzim për krijimtarinë simfonike bashkëkohore.
Fotografi të vjetra, muzikantë, valle dhe dokumente — çdo imazh është një fragment i historisë që meriton të ruhet.

Fotografia është riprodhuar nga një botim i viteve 1990. Sipas atribuzioneve të akademikut, Prof. Vasil Tole, kjo është e vetmja fotografi që kemi deri më sot e atribuitur Bilbil Vlorës.

E përfshirë më 8 tetor 2026 në Listën Kombëtare të Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Shqipërisë. Sipas kërkimeve të Emanuel Tufës dhe konfirmimeve të koleksionistëve, Bilbil Vlora e regjistroi i pari këtë valle në një pllakë gramafoni Columbia, në nëntor 1929, gjatë një sesioni regjistrimi në Shkodër. Në interpretimin historik, në klarinetë ishte Bilbil Vlora, ndërsa violinisti ishte Riza Nebati. Njoftimi i Ministrisë · Intervista në Radio Tirana.
Fotografi të pllakave dhe etiketave të ruajtura në arkiv. Përmirësimi i imazhit është vetëm fotografik; shkrimet e paqarta nuk janë rindërtuar apo plotësuar.
Etiketa Columbia e paraqet si valle shqiptare; në mbishkrim lexohet “Z. Bylbyli med shok. Vlone”, nr. 72021-F.
Në etiketë: “Z. Bylbyli Vlora, toskrisht”, Columbia D 23007.
Etiketa Columbia D 23007; në mbishkrim përmendet Z. Bylbyli, Vlora, toskrisht.
Etiketa shënon “Shoqnia Z. Riza Bylbyli Berati”, Columbia D 23053.
Ana tjetër e pllakës Columbia D 23053; etiketa përmend Z. Bylbyli dhe Riza Berati.
Etiketa jeshile Columbia: “Kendu prej Z. Bylbyl (Vlores)”, nr. MT 23162.
Etiketa Columbia e identifikon si këngë popullore shqiptare; “Shoqnia Z. Bylbyl Vlone”, nr. 72023-F.
Etiketa Columbia D 23048 përmend “Shoqnia Riza e Bylbyli Berati”.
Detaj i etiketës Columbia nga një fotografi conservata come schermata; lettura parziale.
Etiketa Columbia: “Shoqnia Z. Riza Bylbyli Berati”, nr. 72000-F.
Në vitin 2012, Këshilli i Qarkut Vlorë i akordoi Bilbil Ceno Vlorës titullin “Personalitet i shquar i Qarkut Vlorë”, me rastin e 100-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë. Në motivacion vlerësohet si këngëtar i shquar popullor, që dha kontribut të veçantë në pasurimin e këngës qytetare vlonjate.
Artikuj dhe reportazhe që dokumentojnë interesin për jetën, regjistrimet dhe trashëgiminë e Bilbil Vlorës.
Fotografitë e publikuara në artikullin origjinal mund të shihen përmes lidhjes së burimit; në këtë arkiv shfaqen fotografitë e ruajtura lokalisht.
Lexoni artikullin origjinal në Tirana Diplomat
Artikull mbi veprimtarinë përkujtimore në COD kushtuar Bilbil Vlorës dhe trashëgimisë së polifonisë labe.
Artikulli racconta il lavoro di ricerca e recupero della memoria musicale di Bilbil Vlora: circa 25 lastre per grammofono registrate con Columbia, con brani come “Valle Pogonishte”, “Ja thoshte bilbili”, “Valle Napolonit” e “O Qemal kur të përzunë”. Ricorda inoltre la riproposizione del brano dedicato a Selam Musai, nel rispetto della linea musicale originale.
Artikulli i RTSH Radio pasqyron intervistën e Emanuel Tufës në emisionin “Në Radio” me Andri Xhahut. Sipas hulumtimeve të Tufës dhe konfirmimeve nga koleksionistët, Bilbil Vlora regjistroi “Vallen e Osman Takës” në nëntor 1929, në një sesion të Columbia-s në Shkodër. Artikulli përmend edhe orkestrën e Bilbilit, ku ai luante klarinetë dhe Riza Nebati violinë, si dhe thirrjen për kërkime të mëtejshme në arkivat diskografike.
Ky është një regjistrim arkivor i artikullit të ATSH-së, i botuar më 2 nëntor 2024, në orën 18:30. Arkiva konfirmon titullin, autorësinë mediatike ATSH dhe datën e publikimit; teksti i plotë dhe fotografitë janë të kufizuara për abonentët. Artikulli lidhet me veprimtarinë “Rikthim, polifonia labe” në COD.
Raporti përshkruan aktivitetin përkujtimor në Qendrën për Hapje dhe Dialog, citon vlerësimin e etnomuzikologut Vasil Tole për rëndësinë e Bilbil Vlorës në formësimin e muzikës qytetare të Vlorës dhe komentin e kompozitorit Klodian Qafoku për këngën kushtuar Selam Musait. Përfshin gjithashtu dëshminë e stërnipit Emanuel Tufa për zbulimin e zërit të Bilbilit në Korçë dhe përmend ekspozimin e disqeve origjinale dhe fotografive historike.
Një artikull i hershëm dhe me rëndësi dokumentare, që e paraqet Bilbil Vlorën si “muziktarin e Pavarësisë”. Trajton prejardhjen e familjes Çeno, ndikimin muzikor të të atit Abdyl, vëllanë Asim si violinist, kujtimet për interpretimet në festimet e Pavarësisë dhe përvjetorin e vitit 1913, udhëtimet e sazeve në qytete të ndryshme, mësimin e Tofik Shemes pranë Bilbilit, si dhe regjistrimet e Columbia-s me numrat e katalogut dhe titujt e tyre. Artikulli përmend gjithashtu tetë regjistrime të ruajtura dhe të tjera të dokumentuara në katalogë, si edhe nderimin e tij me titullin “Personalitet i shquar i Qarkut” dhe emërtimin e një rruge në Vlorë. Shkrimi shënon vitin 1883 si vit lindjeje; kjo e dhënë ndryshon nga viti 1889 i paraqitur në burimin ODEA dhe duhet ruajtur si mospërputhje mes burimeve, pa e zgjidhur pa dokumente të mëtejshme.
Reportazhi televiziv pasqyron aktivitetin përkujtimor në Qendrën për Hapje dhe Dialog. Përfshin vlerësimin e etnomuzikologut Vasil Tole për talentin dhe kontributin e Bilbil Vlorës në formësimin e muzikës qytetare, si edhe fjalët e kompozitorit Klodian Qafoku për këngën e Selam Musait. Në reportazh, stërnipi Emanuel Tufa tregon se si dëgjoi për herë të parë zërin e Bilbilit në Korçë. Përmenden performancat muzikore, vallja, kabaja toske dhe ekspozimi i pllakave origjinale të gramafonit e fotografive historike.
Artikulli prezanton kërkimin e koleksionistit dhe producentit amerikan Christopher King, pesë herë të nominuar për çmimin Grammy, i cili gërmoi në arkivat amerikane dhe gjeti 78 incizime të rralla nga Ballkani. Mes tyre ishte edhe një disk me këngë tradicionale shqiptare të viteve 1920–1930. Shkrimi përmend “Ja thoshte bylbyli”, si dhe regjistrime të renditura në diskun e tij “Don’t Trust Your Neighbors”, ku shfaqen emra si Riza Bylbyl dhe Madame Hafize. Kjo faqe e gazetës është ruajtur si dokument historik i interesimit ndërkombëtar për regjistrimet e vjetra shqiptare.
Burimi: kopje fotografike e faqes 18 të gazetës MAPO, e dërguar për arkivim.
Artikulli rrëfen kërkimet e koleksionistit dhe producentit amerikan Christopher King, i cili zbuloi 78 regjistrime të rralla ballkanike, mes tyre muzikë tradicionale shqiptare të viteve 1920–1930. Përmenden kënga “Ja thoshte bylbyli”, Riza Bylbyli, Selim dhe Madame Hafize, si dhe albumi “Don’t Trust Your Neighbors”.
ResPublica rikthen në vëmendje kërkimet e Christopher King dhe artikullin e mëparshëm të Aida Tucit në MAPO. Shkrimi përqendrohet te këngëtari Riza Bylbyli nga Berati dhe te dy regjistrime të publikuara në YouTube: “Korba o Çeço” dhe “Ja thoshte bylbyli”, duke nënvizuar rëndësinë e ruajtjes së kësaj trashëgimie muzikore.
Intervistë me studiuesin dhe koleksionistin amerikan Christopher C. King mbi muzikën tradicionale të Epirit dhe të Ballkanit Jugor. King flet për regjistrimet në disqe a 78 rrotullime, për muzikantët shqiptarë Riza Bylbyli, Selim dhe Hafize Asllani, si dhe për rëndësinë e Leskovikut në historinë e muzikës instrumentale të Shqipërisë së Jugut. Faqja e Gazeta Express shënon se intervistoi Eleana Zhako për ResPublica.
Një album i hapur mbi familjen, kujtimet dhe fillimet muzikore të Bilbil Vlorës.
Djali i vetëm i Bilbil Vlorës. Sipas kujtimeve dhe dëshmive familjare, Hajdari ishte një zejtar i njohur i Vlorës, që punonte si kovaç dhe kishte kovaçhanen e tij në Vlorë, me më shumë se pesë punëtorë dhe mori pjesë në një ekspozitë shtetërore të zejtarëve, ku një prej punimeve të tij u përzgjodh për t'u paraqitur edhe në një ekspozitë shqiptare në Kinë. Krahas zanatit, ruajti pasionin për muzikën: luante klarinetë, formoi pas Luftës së Dytë Botërore një grup të vogël muzikor me dy djem valltarë dhe mori pjesë në veprimtari në teatrin e qytetit. Në vitin 1951 regjistroi në Radio Tirana një këngë të të atit; në vitin 1952 regjistroi edhe një kompozim të vetin. Titujt e saktë të këtyre dy regjistrimeve do të shtohen pasi të konfirmohen në shqip.
Biografia muzikore dhe artizanale paraqitet sipas rrëfimit familjar të përcjellë nga pasardhësit; dokumentet dhe fotografitë plotësuese do të integrohen në arkiv.
Fotografi historike nga veprimtaria në teatrin e qytetit, ku Hajdar Bilbili paraqitet me grupin e vajzave të rrobaqepsisë.
Një fotografi nga arkivi familjar ku paraqiten Asim Ceno dhe Rakip Ceno, vëllezërit e Bilbil Vlorës, së bashku me Hajdar Bilbilin, djalin e vetëm të muzikantit. Një dëshmi e kujtesës familjare që plotëson historinë e jetës së familjes dhe të fillimeve të saj muzikore.
Fotografi e grupit të vogël muzikor të krijuar nga Hajdar Bilbili pas Luftës së Dytë Botërore. Në fotografi paraqiten Hajdari dhe xhaxhai i tij, Asim Ceno, së bashku me dy djemtë e rinj Saba dhe Flamur Harizaj, të cilët merrnin pjesë në shfaqjet e grupit si valltarë.
Një fotografi nga arkivi familjar ku Hajdar Bilbili paraqitet së bashku me xhaxhain e tij, Neki Harizaj.
Fotografi nga arkivi familjar ku paraqiten Hajdar Bilbili, Reshat Osmai, Riku Hyso dhe Harizaj. Një tjetër dëshmi fotografike e rrethit familjar dhe shoqëror të Hajdarit.
Sipas kujtimeve familjare, Bilbil Vlora nisi të luante së bashku me vëllezërit e tij, Zeno në violinë dhe Rakipin në mandolinë, ndërsa Bilbili luante klarinetë. Përvojat e para muzikore zhvilloheshin në festa familjare, ditëlindje dhe dasma në shtëpi. Fotografitë dhe emrat e personave të paraqitur do të shtohen gradualisht.
Artistët e familjes që vijuan dhe zhvilluan trashëgiminë kulturore e muzikore pas Bilbil Vlorës.
Petrit Ceno, i lindur në Vlorë më 1937 dhe i ndarë nga jeta më 2018, ishte piktor shqiptar, bir i Rakip Cenos dhe nip i Bilbil Vlorës. Pas një periudhe të shkurtër në Milano, në vitin 1990 u vendos në San Demetrio Corone. Pinakoteka komunale e San Giorgio Albanese ruan 20 vepra të tij, kushtuar historisë, kulturës dhe jetës së komuniteteve shqiptare e arbëreshe në Itali. Në krijimtarinë e tij, Petrit Ceno i kushtoi 40 piktura veprës “I Canti del Milosao” të Jeronim De Radës, një për çdo këngë.
Lexoni profilin dhe dokumentimin në Museo Virtuale Arbëresh
«Non hanno importanza i filoni che contraddistinguono le tecniche perché esse sommandosi convivono con l’arte, ma rivestono carattere ed importanza diversi quando un’opera esprime il pensiero, l’affetto, lo spirito, il sangue stesso, la poesia e la musicalità».
Una sua opera è visibile sullo sfondo della fotografia istituzionale realizzata durante l’incontro con Emmanuel Macron, presso il Palazzo delle Brigate a Tirana.
Dule Ceno, figlio di Rakip Ceno, fratello di Petrit e nipote di Bilbil Vlora, fu un musicista importante nella vita culturale di Valona tra gli anni Sessanta e gli anni Novanta. Chitarrista e trombettista, fece parte della banda cittadina e dell’orchestrina del teatro di Valona, contribuendo per decenni alle attività musicali della città.
Më 1 nëntor 2024, në Qendrën për Hapje dhe Dialog (COD), u organizua veprimtaria “Rikthim, Polifonia Labe”, kushtuar kujtimit të muzikantit Bilbil Vlora dhe trashëgimisë së polifonisë labe.
Në ekspozitë u paraqitën pllaka origjinale gramafoni dhe fotografi historike. Veprimtaria solli së bashku materiale arkivore, kujtime dhe reflektime mbi rëndësinë e Bilbil Vlorës në historinë e muzikës shqiptare.
Pamje filmike nga ekspozita përkujtimore kushtuar Bilbil Vlorës në COD.
Burim dokumentues: Tirana Diplomat, 3 nëntor 2024 · Shqiptarja.com – materiale për Bilbil Vlora.
Etnomuzikologu gjatë fjalës së tij në veprimtarinë përkujtimore kushtuar Bilbil Vlorës.
Stërnipi i Bilbil Vlorës dhe organizatori i ekspozitës, gjatë fjalës së tij në COD.
Interpretim i një valleje tradicionale gjatë veprimtarisë përkujtimore në COD.
Të pranishëm në aktivitetin përkujtimor kushtuar Bilbil Vlorës në Qendrën për Hapje dhe Dialog.
Fotografi e grupit të të ftuarve, realizuar përpara Kryeministrisë në Tiranë; mes tyre kishte edhe studentë nga Universiteti i Arteve.
Një tjetër pamje e fjalës së organizatorit gjatë veprimtarisë përkujtimore në COD.
Bisedë dhe shkëmbim mendimesh mes pjesëmarrësve gjatë aktivitetit.
Fotografi e përbashkët e të pranishmëve në veprimtarinë përkujtimore.
Një moment i interpretimit muzikor gjatë veprimtarisë kushtuar Bilbil Vlorës.
“Rikthim, Polifonia Labe” · 1 nëntor, ora 14:00 · Holli Protokollar i Kryeministrisë.
Në Vlorë, një rrugë mban emrin e Bilbil Ceno Vlorës në nderim të jetës dhe trashëgimisë së tij muzikore. Ky emërtim është një shenjë e kujtesës publike dhe e lidhjes së artistit me qytetin.
Ky projekt fton familjarë, studiues, muzikantë dhe dashamirës të kulturës shqiptare të ndajnë kujtime, dokumente dhe materiale të verifikueshme.